Alaka

فعلم أنّ طرق أداء المراد ثلثة
Bil ki; muradı eda etmenin (meramı ifade etmenin) yolları üçtür.
حقيقة ومجاز وكناية
Hakikat, mecaz ve kinaye
فالحقيقت: لَفْظٌ مُسْتَعْمَلٌ فِيمَا وُضِعَ لَهُ مِنْ حَيْثُ اَنَّهُ مَا وُضِعَ لَهُ
Hakikat Konulduğu manada kullanılan lafızdır
والمجاز: لَفْظٌ مُسْتَعْمَلٌ فِى غَيْرِ مَا وُضِعَ لَهُ مِنْ حَيْثُ اَنَّهُ غَيْرُهُ بِعَلاَقَةٍ بَيْنَهُمَا (اى إتصالٍ ومناسبةٍ بين الموضوع له والمستعمل فيه) مَعَ قَريِنَةٍ مَانِعَةٍ عَنْ اِرَادَةِ الْمَوْضُوعِ لَه
Mecaz: Hakiki manayı murad etmeye mani bir karine ile beraber her ikisi arasında bir alaka ve münasebetle konuldugu mananın dışında kullanılan lafızdır.

والكناية: لَفْظٌ مُسْتَعْمَلٌ فِى لَازِمِ مَا وُضِعَ لَهُ بِلاَ قَرِينَةٍ مَانِعَةٍ عَنْه (اي اِرَادَةِ الْمَوْضُوعِ لَهُ)
Kinaye: Hakiki manayı murad etmeye mani bir karine olmaksızın konuldugu mananın lazımında kullanılan lafızdır.
يعنى أنّ الكناية من حيث أنّها كنية لاينافى الموضوع له كما أنّ المجز ينافيه لكن قد يمتنع فيها أيضا بحسب خصوص المادّة
Mecazla kinaye arasındaki en önemli fark: Mecazlarda hakiki mana murad edilemez, kinayelerde edilir.
(Kinayede hakiki manayı murat etmek mümkündür.طويل النجاد "kılıcının kını uzun adam gördüm" misalinde hakiki mananın lazımı (adamın boyunun uzunluğu) kastedilmiştir.Fakat hakiki manayı murat etmekte mümkündür.Yani gerçekten kılıncının kını uzun da olabilir.)
fakat bazen bi hasebi hususil madde kinayelerde de hakiki mana murade dilemez.
ذكر صحب الكشّاف فى قوله تعالى ليس كمثله شيء انّه كناية عن نفي المثل
Zemahşeri ye göre ليس كمثله شيء Ayet-ikerimesinin nefyi misilden kinaye olması gibi .burada hakiki manayı murad edemiyoruz.)
Not: Sahibi keşşafın zikretiiği bu misalde (ki ayet-i kerime) ليس كمثله شيء hakiki manayı murat etmek mümkündeğildir. Burada hakiki mana: ليس كمثله شيء dür. Bunun lazımı ise: ليس مثلَه شيء Çünkü birşeyin mislinin misli yoksa, o şeyin de misli yoktur. Yani kinevî mana: ليس مثلَه شيء dür. Burada hakiki manayı muradetmek mümkün değildir. Çünkü Cenab-ı Hak için misil düşünmek (haşa) mümkün değildir...
وقيد حيثيّة فى تعريف الحقيقة والمجاز لئلا ينتقض كلٌ بالآخر فى مثل الصلوة إذا استعمل فى الدعاء والأركان
Hakikat ve mecazın tariflerinde geçen Haysiyet kaydı dua veya erkanda kullanıldıgız zaman “salat” gibilerde hakikat ve mecaz birbirine karışmasını önlemek içindir.
والعلاقة فى المجاز لِإخراج الغلط كقولنا خذ هذاالفرسَ مشيرًا إلى الكتب
Alaka kaydı kitabı işaret ederek şu atı tut kavlinde oldugu gibi bozuk olan şeyleri mecazdan çıkarmak içindir.
والقرينة لِإخراج الكناية المستعملة فى غير ما وضع له مع جواز إرادته
Karine kaydı hakiki manayı murad etmek caiz olan ve hakiki mananın dışında kullanılan kinayeyi çıkarmak içindir.
والعلاقة تعتير كلّية فيقال انها اللزوم (اى لزوم معنى المستعمل فيه للموضوع له
Hakiki mana ile mecazi mana arasındaki alaka iki şekilde taksim olunur:
1- Alaka-i Külliye
2- Alaka-i Cüz-iye
1- Alaka-i Külliye: Genel olarak bu da luzum alakasıdır (yani hakiki mananın mecazi manaya lazım olması demektir)
والمراد باللزوم هنا إتصال بينهما يُنْتَقَل به من احدهما الى الآخرفى الجملة
Burada lüzumdan murad hakiki mana ile mecazi mana arasındaki bitişiklilktir ki birinden diğerine intikal eder.
وذا يوجد فى كل أمرين بينهما علاقة ٌ مشابهةً او غيرها
Bu durum, gerek alakası müşabehet olan (istiare) de ve gerekse gayri müşabehet olan mecazi mürselde mevcuttur
وتعتبر جزئيةً فيقال إنها مشابهة اى مشابهة المستعمل فيه له فمجازها إستعارة او غير مشابهة فمجازها مرسل وذلك الغير
2- Alaka-i Cüz-iye: Özel olarak ki burada müşabehet veya gayri müşabehet vardır denilir
Mecaz:
Mecaz iki kısımdır:
1-Mecazı mürsel(alakası gayrı müşabehet)
2-Mecazı istiare(alakası müşabehet)
إما مصدرية اى كون الموضوع له مصدرًا اى محلّ صدورٍللمعنى المجازى كاليد مستعملة فى النعمة فى نحو أعجبنى يد فلان
1. Masdariyet alakası: mevzuu lehin mastar yani mecaz mana için südur mahalli olmasıdır. . أعجبنى يد فلان misalındeki nimet yerinde kullanılan yed gibi.
MASDARIYYE
Misal: . أعجبنى يد فلان
Manası: filan kişinin eli acayibime gitti.
ANLATIMI:
Manayi hakiki: Yed
Manayi mecazi: Nimmet
Alakasi: Masdariyye alakasidir YANI, Manayi hakkiki olan yedin manayi mecazi olan nimet için sudur mahalli olmasidir.
Mani Karine: Ecebeninin Yede olan nisbetidir.
او مظهرية اى كونه محلّ ظهورٍله كما فى يدالله فوق أيديهم إذالمراد القدرة لظهور أثرها فيها
2. Mazhariyet alakası: müstamelün fihin (mecazi mananın) mevzuu leh için (hakıki mana için) zuhur mahalli olması . فى يدالله فوق أيديهم misali gibi. Burada yed zikredilip kudret murad edilmiştir. Çünkü kudretin eseri yed’den zuhur eder.
MAZHARİYET
Misal: . فى يدالله فوق أيديهم
Manası: Allah’ın eli onların üstündedir.
ANLATIMI:
Manayı hakiki: Yed
Manayi mecazi: Kudret
Alakası: Mazhariyet alakasıdır yani, Manayı hakiki olan yedin manayı mecazi olan kudret için zuhur mahalli olmasıdır.
Mani Karine: Yedin Lafzai Celale izafetidir.
او مُجاورة كالراوية المستعملة قى الدلو لأنها تجاور الحيوانَ الذى يُسقَى عليه
3. Mücaveret alakası: müstamelün fihin (mecazi mananın) mevzuu leh için (hakıki mana için) zuhur mahalli olması
MÜCAVERET
Misal: .شربت من الراوية
Manası:. Raviyeden (su taşıyan deveden) su içtim
ANLATIMI:
Manayı hakiki :Raviye
Manayi mecazi: Delv
Alakası: Müvaveret alakasıdır yani Manayı hakiki olan raviyenin manayı mecazi olan delv için mücavir (komşu) mahalli olmasıdır.
Mani Karine: şeribtü fiilinin raviyeye taalluku
او جزئية اى كونه جزءًا له كالعين مستعملةً فى الطليعة التى تطّلع القوم من مكانٍ عالٍ
4. Cüziyyet alakası: müstamelün fihin (mecazi mananın) mevzuu leh için (hakıki mana için) cüz mahalli olması
او كلية اي كونه كلا له كالأصابع فى نحو يجعلون لصابعهم في آذانهم إذ المراد اناملهم والأنامل رؤس الأصبع
5. Külliyet alakası: müstamelün fihin (mecazi mananın) mevzuu leh için (hakıki mana için) kül mahalli olması
او سببية كالغيث في نحو رعينا الغيث اي النبات الذي سبب الغيث
6. Sebebiyet alakası: müstamelün fihin (mecazi mananın) mevzuu leh için (hakıki mana için) sebeb mahalli olması
او مسببية امطرت السماء نباتًا اي غيثًا مسببية النبات
7. Müsebbebiyet alakası: müstamelün fihin (mecazi mananın) mevzuu leh için (hakıki mana için) müsebbeb mahalli olmasıMecazı mürseller 27 adettir.(tablodan ezberlenecek)

Yorum eklenmemiş. İlk sen ekle

Yeni yorum gönder

Bu alanın içeriği gizlenecek, genel görünümde yer almayacaktır.
  • Web sayfası ve e-posta adresleri otomatik olarak bağlantıya çevrilir.
  • İzin verilen HTML etiketleri: <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Satır ve paragraflar otomatik olarak bölünürler.

Biçimlendirme seçenekleri hakkında daha fazla bilgi

CAPTCHA
This question is for testing whether you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.

--

Sitemizdeki arabi ilimler köşesini zenginleştirmek için Üye olup müzakerelere katılmayı ihmal etmeyiniz

--

Son yorumlar

Anket

Arabi ilimler okumusmuydunuz:

Vankulu Lugatı